سیبک فرمان چیست؟ علائم خرابی، دلایل، روش تشخیص و نحوه تعویض آن

صدای تق تق از جلوی خودرو هنگام رد شدن از دست انداز، یکی از شایع ترین صداهایی است که راننده ها بعد از شنیدنش باید نزد تعمیرکار بروند. البته این صدا همیشه از سیبک فرمان نیست. طبق و بوش های آن، لینک میل موج گیر و حتی بلبرینگ چرخ نیز صداهای مشابه صدای سیبک فرمان تولید می کنند و اگر تشخیص از اول درست نباشد، قطعه سالم عوض می شود و صدا سر جایش می ماند به همین دلیل بهتر است خود شما در آموزش جلوبندی سازی خودرو شرکت کنید تا بتوانید بدرستی مشکل را تشخیص دهید زیرا خرابی آن فقط صدا نیست و روی فرمان پذیری خودرو و کارکرد لاستیک های جلو اثر می گذارد.

سیبک فرمان چیست و کدام قسمت خودرو قرار دارد؟

سیبک فرمان یک مفصل فلزی است که در مسیر اتصال سیستم فرمان به چرخ های جلو قرار دارد. جعبه فرمان حرکت چرخشی غربیلک را به حرکت خطی تبدیل می کند و میل فرمان این حرکت را به سمت چرخ ها انتقال می دهد و اتصال در انتهای این مسیر با سیبک انجام می شود. سیبک داخلی در کنار خروجی جعبه فرمان قرار می گیرد و در بازار با نام قرقری فرمان آن را می شناسند و سیبک بیرونی در انتهای میل فرمان و کنار سگدست چرخ نصب می شود، همان قطعه ای که بیشتر افراد با نام سیبک فرمان می شناسند.

سیبک از یک پین فولادی با سر کروی تشکیل شده است که داخل یک محفظه فلزی قرار می گیرد و فضای اطراف گوی با گریس پر است. دهانه محفظه با یک گردگیر لاستیکی پوشانده می شود تا از خروج گریس و ورود آب و گردوغبار جلوگیری کند. چرخ های جلو هنگام رانندگی دو حرکت همزمان دارند، چون از یک طرف برای تغییر مسیر به چپ و راست می چرخند و از طرف دیگر هنگام عبور از دست اندازها بالا و پایین حرکت می کنند و مفصل سیبک هر دو حرکت را پوشش می دهد و اتصال میان اجزای فرمان و چرخ ها را در هر دو حالت حفظ می کند. تا زمانی که گریس داخل مفصل وجود داشته باشد و گردگیر سالم بماند، سیبک فرمان بدون لقی و صدای غیرعادی کار می کند.

علائم خرابی سیبک فرمان

در ادامه به نشانه های خراب شدن سیبک فرمان اشاره کرده ایم:

تق تق روی دست انداز

زمانیکه در بین گوی و محفظه لقی ایجاد می شود، چرخ ماشین بر روی هر دست اندازی ضربه می زند و یا در دور زدن های آرام صدای تق تق شنیده می شود، زیرا بار روی چرخ ها جابه جا می شود و مفصل لق در زیر فشار قرار می گیرد اما هرگز در مسیر صاف و سرعت ثابت این صدا شنیده نمی شود.

بازی فرمان

فرمان در مسیر مستقیم خلاصی پیدا می کند و زمانیکه فرمان را کمی می چرخانید، چرخ ها با تاخیر جواب می دهند و خودرو برای ماندن در یک خط مستقیم و صاف به طور مدام به اصلاح دست راننده نیاز دارد. در خرابی های پیشرفته تر که داخل مفصل زنگ زده است، فرمان سفت می شود و بعد از پیچ خودش به وسط برنمی گردد و بعد از پیچ خودش به وسط برنمی گردد و راننده باید آن را با دست برگرداند. شاید مقاله علت لرزش فرمان خودرو برای شما مفید باشد.

ساییدگی لاستیک های جلو

زمانیکه سیبک لقی دارد، زاویه چرخ ماشین سر جایش نمی ماند و لاستیک از همان لبه ای که فشار بیشتری روی آن است شروع به ساییده شدن می کند، یعنی یک روز راننده می بیند لبه داخلی و یا خارجی لاستیک جلو صاف شده است و طرف دیگر آن هنوز آج دارد و تازه آن موقع است که یاد میزان فرمان می افتد، اما میزان فرمان بر روی ماشینی که سیبکش لقی دارد هیچ وقت درست در نمی آید و هر چقدر نیز تنظیم شود بعد از چند دست انداز دوباره به هم می ریزد.

از کجا بفهمیم صدا از سیبک فرمان است؟

بازدید چشمی گردگیر

فرمان را تا انتها بچرخانید تا سیبک بیرونی در کنار چرخ قابل مشاهده باشد و گردگیر آن را با دقت بررسی کنید، زیرا گردگیر ترک دار یا پاره به این معنا است که مسیر ورود آب و خاک به داخل مفصل باز شده است و مشاهده گریس پاشیده شده در اطراف محفظه و زنگ زدگی روی بدنه فلزی نشان می دهد که قطعه فرسوده شده است و نباید تا زمان ایجاد لقی صبر کرد. توجه، سیبک داخلی اما از بیرون قابل مشاهده نیست، زیرا، در کنار خروجی جعبه فرمان و زیر گردگیر آن قرار دارد و وضعیت آن تنها با تست لقی مشخص می شود.

تست درجا با دو نفر

برای این تست دو نفر لازم است و یک نفر پشت فرمان می نشیند و درجا آرام فرمان را به چپ و راست می دهد و نفر دوم دستش را روی بدنه سیبک می گذارد و اگر مفصل لق باشد، ضربه آن درست زیر دست حس می شود و هیچ شکی باقی نمی ماند و برای سیبک داخلی دست را روی گردگیر جعبه فرمان بگذارید و ضربه را در همان جا حس کنید.

تست لقی روی جک

چرخ را از روی زمین بلند کنید و آن را از دو طرف، در وضعیت ساعت سه و نه، بگیرید و تکان دهید. اگر در این جهت لقی احساس شد، لقی از اتصالات فرمان است و زمانی که یک نفر چرخ را تکان می دهد و نفر دوم سیبک ها را بررسی می کند، مشخص می شود کدام مفصل بازی دارد. اگر لقی هنگام گرفتن چرخ از بالا و پایین، در وضعیت ساعت شش و دوازده، احساس شود، سیبک فرمان در این وضعیت نقشی ندارد و باید بلبرینگ چرخ و سیبک طبق بررسی شوند.

چرا سیبک فرمان خراب می شود؟

بیشتر سیبک ها از گردگیر خراب می شوند، گردگیر لاستیکی بعد از چند سال کار در گرما و سرما و گل و روغن، خشک و ترک دار می شود و با اولین پارگی، آب و خاک وارد مفصل می شود و گریس را می شوید و بیرون می ریزد. از آن به بعد گوی فولادی بدون روغن و در تماس مستقیم با خاک کار می کند و سطح آن زنگ می زند و ساییده می شود. برای همین گردگیر پاره را باید خرابی حساب کرد، حتی اگر سیبک هنوز صدا نداده باشد و عوض کردن همان گردگیر ارزان در این مرحله قطعه را از تعویض کامل نجات می دهد.

افتادن چرخ در چاله با سرعت بالا، رد شدن تند از سرعت گیر و خوردن چرخ به لبه جدول، نیروی زیادی را یک باره به سیبک می رساند و خودرویی که بیشتر مسیرش جاده خاکی و خیابان خراب است، سیبک هایش زودتر فرسوده می شوند. مهره هایی که در تعمیر قبلی درست سفت نشده اند، رینگ و لاستیک بزرگ تر از استاندارد کارخانه و ارتفاع خودرو که بدون حساب کم یا زیاد شده است نیز فشار اضافه ای به مفصل می آورند که برای آن ساخته نشده است. کیفیت خود قطعه هم در این فهرست جا دارد، چون سیبک های ارزان و بی نام و نشان بازار گاهی با گریس کم و گردگیر ضعیف عرضه می شوند و از همان ماه های اول وارد مسیر خرابی می شوند.

رانندگی با سیبک فرمان خراب چقدر خطرناک است؟

اگر لقی مفصل زیاد شده باشد و گوی ساییده شده در یک دست انداز عمیق یا یک چرخش تند از داخل محفظه بیرون بزند، اتصال فرمان به آن چرخ قطع می شود و چرخ آزادانه به یک طرف می چرخد و خودرو از کنترل راننده خارج می شود

نحوه تعویض سیبک

تعویض سیبک بیرونی کار سختی نیست، ولی نتیجه آن به دو نکته بستگی دارد

1- شمارش دورها

مکانیک پیش از باز کردن سیبک کهنه و قدیمی، مهره قفلی میل فرمان را شل می کند و تعداد دورهایی را که سیبک روی رزوه میل فرمان چرخیده است می شمارد و سیبک تازه را با همان تعداد دور می بندد تا زاویه چرخ از تنظیم قبلی فاصله زیادی نگیرد.

2- جدا کردن پین سیبک از سگدست

اینکار باید با کشنده مخصوص انجام شود، زیرا ضربه چکش به سگدست و رزوه پین به هر دو آسیب می رساند. مهره پین باید نو باشد و با گشتاور درست سفت شود و اگر پین اشپیل دارد، اشپیل آن باید در جای خود برگردد.

نکته: در بازار روشی وجود دارد که محفظه سیبک را پرس می کنند و لقی را به صورت موقت می گیرند، ولی این کار گوی ساییده شده را ترمیم نمی کند و لقی پس از مدت کوتاهی برمی گردد. سیبک قطعه ای است که به صورت مستقیم با کنترل خودرو در ارتباط است و تعویض آن با قطعه استاندارد و معتبر از تعمیر موقت آن مطمئن تر است.

چطور عمر سیبک فرمان بیشتر می شود؟

عدد کیلومتر ثابتی برای عمر سیبک وجود ندارد و وضعیت جاده، سبک رانندگی و کیفیت قطعه آن را تعیین می کنند، ولی چند کار ساده عمر آن را بالا می برد. از روی چاله ها و سرعت گیرها با سرعت کم عبور کنید تا ضربات کمتری به جلوبندی وارد شود. در هر سرویس دوره ای گردگیر سیبک ها را بازدید کنید و گردگیر آسیب دیده را در همان زمان تعویض کنید، حتی اگر قطعه هنوز بدون صدا کار می کند. فشار باد لاستیک و اندازه رینگ و لاستیک را مطابق استاندارد کارخانه نگه دارید. با رعایت همین چند نکته سیبک فرمان سال ها بدون صدا کار می کند و اگر روزی خراب شود، با همان تست های گفته شده زود و در مرحله ارزان تشخیص داده می شود و خرابی آن به ساییدگی لاستیک و آسیب سایر قطعات جلوبندی منجر نمی شود.

فرق سیبک با بلبرینگ چیست؟

بلبرینگ زمانیکه خراب می شود زوزه می کشد و هرچه سرعت بالاتر می رود زوزه آن بلندتر می شود و در پیچ ها با جابه جا شدن وزن خودرو کم و زیاد می شود، ولی سیبک با سرعت کاری ندارد و زمانیکه چرخ روی دست انداز برود و یا فرمان بچرخد، صدای آن شنیده می شود. لینک میل موج گیر زمانی صدا تولید می کند که یک چرخ روی دست انداز رفته باشد و چرخ دیگر روی سطح صاف مانده باشد و بدنه خودرو تاب خورده باشد و خرابی فرمان هیچ بازی ندارد و خودرو در مسیر مستقیم دقیق حرکت می کند و همین رفتار، آن را از سیبک جدا می کند. جعبه فرمان خراب درست است که مانند سیبک در فرمان خلاصی ایجاد می کند، اما این خلاصی از مرکز فرمان احساس می شود و به چرخ و دست انداز ارتباطی ندارد و در مدل های هیدرولیک نشتی روغن نیز با آن همراه است.

اگر از آن دسته افرادی هستید که به رشته های اتومکانیک علاقمندید می توانید در آموزش مکانیک خودرو در اصفهان، آموزش برق خودرو و آموزش تعمیرات ایسیو در فن آموزان اصفهان شرکت کنید تا بتوانید در آینده در این حرفه مشغول به فعالیت شوید و به درآمد بالایی برسید.